Keyfin Alası Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
“Keyfin alası ne demek?” sorusu, aslında herkesin aşina olduğu ama çok fazla sorgulamadığı bir ifade. Hepimiz sokakta, işyerinde, hatta sohbetlerde bu tarz deyimlerle karşılaşıyoruz. Ancak bu deyimi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden incelemek, kelimenin arkasındaki derin anlamı daha net görmemizi sağlıyor. İstanbul’daki sokaklardan, toplu taşımaya, işyerindeki basit diyaloglardan sosyal medya sohbetlerine kadar, keyfin alası her kesim için farklı bir anlama gelebiliyor. Peki, bu deyim gerçekten neyi ifade ediyor? Gelin, toplumsal bağlamda nasıl şekillendiğine bakalım.
Keyfin Alası: Basit Bir İfade mi?
“Keyfin alası” deyimi, genel olarak, bir kişinin keyif yapmaya, rahatlamaya ve özgürce eğlenmeye hakkı olduğu anlamında kullanılır. Ancak bu ifade, farklı toplumsal kesimler ve bireyler için bambaşka anlamlar taşıyabilir. Örneğin, kadınlar için, bu ifade genellikle küçük bir özgürlük alanı yaratma arzusuyla ilişkilendirilebilirken, erkekler için daha çok toplumun onlardan beklediği normlar doğrultusunda şekillenmiş bir rahatlama anı olabilir.
Bir sabah İstanbul’da, işe gitmek için toplu taşımada bir kadının yanında oturuyordum. Çevremdeki erkeklerin yüksek sesle telefonla konuşmalarını, kahkahalarla sohbet etmelerini duyuyordum. Kadın ise, durmaksızın telefonuna bakarak, kimseye göz teması kurmadan sessizce oturuyordu. O an düşündüm: Kadınların ‘keyfin alası’ olması, gerçekten mümkün mü? Herkesin rahatça gülüp eğlendiği bir ortamda, kadınlar genellikle bir adım geri atmak zorunda kalıyorlar. Belki de “Keyfin alası” deyimi, kadınların özgürlüğü için hala çok uzak bir kavram.
Toplumsal Cinsiyet ve “Keyfin Alası”
Kadınların, özellikle geleneksel toplum yapılarında, çoğunlukla kendilerine ayrılan sınırlı alanlarda eğlenmeleri ve keyif yapmaları beklenir. Çalışma hayatında kadınların artan yerini düşündüğümüzde, hala kadınların kendilerini rahatça ifade etmeleri, ya da özgürce eğlenebilmeleri bazen toplum tarafından hoş karşılanmaz. Erkekler içinse, keyif yapmak, rahatça eğlenmek ve kendi yaşamını özgürce sürdürmek, neredeyse norm haline gelmişken, kadınların bu özgürlüğe ulaşabilmesi, toplumsal ve kültürel kısıtlamalarla engellenebiliyor.
Mesela, sokakta bir kadının tek başına yürürken rahatça keyif yapması veya arkadaşlarıyla akşam dışarı çıkması pek yaygın olmayan bir durum olabilir. Oysa bir erkek için bu, genellikle sorgulanmaz. Çeşitli sosyal normlar ve toplumsal yapı, kadınların “keyfin alası” olmasına engel olabilirken, erkeklere özgürlük alanı sağlar.
Bir gün, iş çıkışında bir kafede oturuyordum. Yanımda, belki de hiç tanımadığım bir çift vardı. Kadın, rahatça kahvesini içerken, erkek ise telefonuna gömülmüş, bir şeyler yazıyordu. Kadın, kahvesini yudumladıktan sonra hafifçe gülümsedi ve bir süre telefonuna baktı. Kadın, kendisini aniden tuhaf bir şekilde yalnız hissetti ve bu yalnızlık sadece gözlerine yansıdı. Erkek ise o an kadına hiç dikkat etmeden kendi dünyasında yaşıyordu. Ne garipti, bir çiftin içinde bile keyfin alası sadece bir kişi için geçerli oluyordu. O kadının gözlerindeki yalnızlık, sosyal normların kadına biçtiği rolün derin izlerini taşıyordu.
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet: Herkes İçin “Keyfin Alası” Olabilir mi?
Bütün bu gözlemlerim bana şu soruyu sordurdu: Herkesin keyfi gerçekten eşit mi? Toplumsal cinsiyet dışında, toplumsal sınıf ve etnik kimlik gibi faktörler de bu deyimin anlamını farklılaştırabilir. Gelişen dünyada, birçok insan hala kendi sosyal çevresindeki kısıtlamalarla mücadele ediyor. Özellikle farklı etnik kökenlerden gelen insanlar, İstanbul gibi büyük bir şehirde özgürce “keyif” yapabilmenin çok da mümkün olmadığını hissedebilirler. Bir yerden bir yere giderken, toplu taşıma araçlarındaki gerginlik, etnik kökenlerine dair yapılan yorumlar, sosyal eşitsizliği gözler önüne seriyor.
Örneğin, İstanbul’da farklı etnik kökenlere sahip insanları gözlemlediğimde, çoğu zaman onların “keyfin alası” diyebileceği anların çok sınırlı olduğunu fark ediyorum. Her ne kadar bu kişiler özgürce gülüp eğlenmek isteseler de, toplum tarafından dışlanmış hissetmeleri, bu basit keyif anlarının önünde büyük bir engel oluşturuyor. Aynı şekilde, daha düşük sosyoekonomik statüye sahip bireyler için de, keyif genellikle lüks bir şey olarak algılanabilir. Onlar için hayatta başka kaygılar vardır; geçim derdi, yaşam mücadelesi, daha temel ihtiyaçlar.
Bir sabah, otobüsle işe giderken yanımdaki kadının halini hatırlıyorum. Üzerinde kirli bir eşofman, sırtında ağır bir çanta vardı. Elinde bir kutu vardı, ama ne olduğuna dair fikrim yoktu. Kadın otobüste oturuyordu, etrafındaki yolcular ona hiç dikkat etmiyordu. Onun “keyfi” demek belki de her sabah hayatta kalma mücadelesiydi. Oysa, yanımda bir grup genç ise kahkahalarla sohbet ediyordu. Onların keyfi, onların sosyal ve ekonomik durumu ne kadar rahatsa o kadar kolaydı.
Sonuç: Keyfin Alası ve Toplumsal Eşitlik
“Keyfin alası ne demek?” sorusu, aslında daha derin bir soruya dönüşüyor: Herkes için keyif gerçekten eşit mi? Toplumun farklı kesimleri, toplumsal normlar ve sosyal adalet arasındaki ilişkiler, bir kişinin “keyfini” etkileyebilir. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, keyfin alası kavramı sadece bir eğlence anından ibaret değil. Bu, herkesin özgürce, korkusuzca ve engellenmeden keyif yapabileceği bir toplum yaratma mücadelesidir.
Herkesin keyfin alası olduğu bir toplumda, cinsiyet, sınıf, etnik köken gibi farklar bir engel oluşturmaz. İnsanlar özgürce gülüp eğlenebilir, hayatlarının tadını çıkarabilirler. O zaman belki de bu ifadeyi gerçekten anlamış oluruz.